• 10 / دی 1401 / 22:25
  • شناسه خبر : 100910
  • منبع خبر: تریپ یار ، سلام نو

عجایب شگفت انگیز اردشیر گوره ، شهر دایره ای و اولین پایتخت ساسانیان + ویدیو

شاید باورنکنید ولی حدود ۱۸۰۰ سال پیش در سال ۲۲۴ میلادی و در دوره ساسانیان به دستور اردشیر بابکان اولین شهر دایره ای جهان در ایران ساخته شده که به آن شهر گور، اردشیر خوره و بعدها فیروزآباد می‌گفتند.
شهر گور ۱۰۰ کیلومتری شیراز قرار دارد، نمای شهر از بالا دایره  و مرکزش برجی قرار دارد به ارتفاع ۳۰ متر به نام «منار میلو» یا «طربال».

به گزارش اول فارس ، در کل این شهر دایره ای به شکل حیرت آوری به ۲۰ قسمت تقسیم شده، دور تا دور شهر واسه دفاع حصارکشی و خندق حفر شده، رصدخانه شهر گور قدیمی‌ترین رصدخانه ایران هست که واسه خودش شاهکاری بوده تو زمان خودش.
از دیدنی‌های این شهر و اطرافش میشه به قلعه دختر، کاخ ساسانی، برج آتشکده، نقش چهار شاهزاده، منار، رصدخانه و بقایای شهر گور اشاره کرد

شهر گور (یا اردشیرخوره) مکانی باستانی در شهرستان فیروزآباد، استان فارس است. این شهر در اوایل قرن سوم میلادی به دستور اردشیر بابکان پایه گذاری شد. گور در زمان آبادانی خود، مرکز بخشی از ایالت فارس به نام کوره اردشیرخورّه بود. طرح و الگوی این شهر دایره‌ ای شکل است و به قطر دو کیلومتر دارای چهار دروازه اصلی بوده و بناهای حکومتی و محل اقامت درباریان در آن قرار داشت.

بر اساس روایات افسانه ای در روزگار کیانیان در این دشت آبادی یا شهری بوده که اسکندر مقدونی آنرا با روانه کردن آب ویران کرد سپس اردشیر بابکان نخستین شاه ساسانی، آب را خشکانده و شهری نو بنیان نهاد و مقر فرماندهی خود قرار داد.
شهر گور اولین شهر دایره‌ ای در ایران و یکی از نخستین شهرهای دایره‌ ای در جهان محسوب می ‌شود. شهر گور باستانی اکنون متروک مانده و شهر کنونی فیروزآباد در سه کیلومتری آن قرار دارد. از آثار موجود آن میتوان به مناره شهر و تخت نشین (چهارطاقی) اشاره نمود.

این مکان در سال ۲۰۱۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو همراه با مکانهای متعلق به دوره ساسانی واقع در فیروزآباد، سروستان و کازرون به ثبت رسید.

اردشیر ساسانی نام رسمی شهر تازه‌ تاسیس خود را اردشیرخورّه، به معنی فرِ اردشیر نهاد. با این حال در منابع پیش از اسلام این شهر به گور (Gōr) نیز معروف بوده که پس از اسلام، عربان آن را جور تلفظ می‌ کردند. مورخان قدیم این واژه را دشت، پشته یا گودال معنی کرده ‌اند.

بنا به روایتی سابقه تاریخی این شهر به زمان هخامنشیان باز می گردد. اسکندر مقدونی که از مقاومت مردم این شهر به ستوه آمده بود دستور داد با بستن سد شهر را به زیر آب ببرند.

اردشیر بابکان فرزند بابک نوه ساسان موبد معبد آناهیتا، پس از پیروزی براردوان پنجم سلسله ساسانیان را بنیانگذاری کرد و شهر گور را مقرحکومت خویش قرار داد. برخی مورخان معتقدند پایه این شهر به دوره اشکانیان بر می گردد چرا که ساختن شهر دایره ای شکل مختص پارتیان بوده است. اردشیر پس از پیروزی بر اردوان این شهر را احیا کرد.

در زمان ساسانیان شهر گور به دلیل داشتن بزرگترین کتابخانه مشرق زمین و وجود کتب گرانبها و کمیاب به دارالعلم مشهور بود. شهر گور در این زمان عظمتی خاص و به اندازه شهر استخر وسعت داشت و دارای چهار دروازه بود. شهر گور در آن زمان بدلیل واقع شدن در مسیر تجارت کشورهای چین، هندوستان، روم و بندر سیراف از رونق اقتصادی و بازرگانی خاصی برخوردار بود. بعد از تصرف شهر گور توسط مسلمین در زمان خلیفه دوم به فرماندهی (یداله بن عامر) نام جور به آن نهادند و به علت اهمیت از طرف خلفای راشدین فرماندار بر آن گمارده شد.

اردشیر بابکان فرزند بابک نوه ساسان موبد معبد آناهیتا، پس از پیروزی براردوان پنجم سلسله ساسانیان را بنیانگذاری کرد و شهر گور را مقرحکومت خویش قرار داد. برخی مورخان معتقدند پایه این شهر به دوره اشکانیان بر می گردد چرا که ساختن شهر دایره ای شکل مختص پارتیان بوده است. اردشیر پس از پیروزی بر اردوان این شهر را احیا کرد.

در زمان ساسانیان شهر گور به دلیل داشتن بزرگترین کتابخانه مشرق زمین و وجود کتب گرانبها و کمیاب به دارالعلم مشهور بود. شهر گور در این زمان عظمتی خاص و به اندازه شهر استخر وسعت داشت و دارای چهار دروازه بود. شهر گور در آن زمان بدلیل واقع شدن در مسیر تجارت کشورهای چین، هندوستان، روم و بندر سیراف از رونق اقتصادی و بازرگانی خاصی برخوردار بود. بعد از تصرف شهر گور توسط مسلمین در زمان خلیفه دوم به فرماندهی (یداله بن عامر) نام جور به آن نهادند و به علت اهمیت از طرف خلفای راشدین فرماندار بر آن گمارده شد.

عرق شکوفه نخل، عرق بومادران، عرق زعفران و عرق بید از دیگر فراورده‌ های گیاهی‌ این منطقه بود.

فیروز آباد کنونی
گور یا فیروز آباد باستانی در قرن هفتم یا هشتم هجری به دلایلی نامعلوم رو به ویرانی نهاد و خالی از سکنه شد. به جای آن بیرونِ باروی شهر قدیم، روستایی سربرآورد که تا دوره قاجاری به نام ده کوشک معروف بود. شهر کنونی فیروزآباد حاصل گسترش همان روستاست.

مجموعه اردشیرخوره بسیار هدفمند و با اولویت دفاعی طراحی شده است. جلگه فیروزآباد که شهر در آن ساخته شده از هر طرف در محاصره کوه‌ هاست. راه اصلی ورود به جلگه، گذرگاه راهبردی تنگاب است که بر صخره بالای آن قلعه دختر (اقامتگاه اولیه اردشیر) قرار گرفته است جایگاه قلعه به گونه ‌ای است که علاوه بر تنگه به جاده منتهی به کاخ اردشیر و شهر نیز مشرف باشد.

نقشه شهر
اردشیرخوره به شکل دایره کاملی به قطر ۱۹۴۰ متر ساخته شده ‌است. شهر با ۲۰ دیوار شعاعی و سه دیوار حلقوی هم مرکز مجموعاً به ۶۱ منطقه تقسیم می ‌شده و دو حصار خشتی محکم با خندقی در میان به پهنای ۳۵ متر آن را در بر می‌ گرفت. شهر در امتداد جهات اربعه چهار دروازه داشت؛ دروازه هرمز در شمال، دروازه اردشیر در جنوب، دروازه میترا در شرق و دروازه بهرام در غرب. از هر دروازه یک خیابان اصلی به مرکز شهر میرسید؛ جایی که بناهای دولتی و مذهبی درون یک دیوار مدور به قطر ۴۵۰ متر محفوظ بودند.

استحکامات دفاعی حتی از گستره شهر نیز فراتر می ‌رفت؛ هنوز هم بقایای شبکه تار عنکبوتی و شعاعی دیوارهای حفاظتی تا فاصله ۱۰ کیلومتری از کانون اردشیرخوره در دشت و کوهپایه دیده می‌ شود.

آثار باستانی درون شهر
منار میلو (طِربال): ستونی است چهارگوش از جنس سنگ خارا و ملاط گچ که درست در کانون هندسی دایره شهر قرار دارد. امروزه بلندی آن ۳۳ متر و هر ضلع قاعده آن ۱۱ متر میباشد. کاربری منار میلو معلوم نیست. بنا به گزارش اصطخری این میل بر سر آن آتشکده ‌ای بود و از کوه مجاور آبراهی به شهر کشیده بودند که آب را مانند فواره تا بالای منار می‌ رساند. به گمان دیتریش هوف (Dietrich Huff) این بنا بقایای یک برج پله‌ دار است که در زمان آبادانی حدود ۷۸ متر ارتفاع داشته و شاید تجسم قدرت و اقتدار شاه بوده‌ است. این منار در تاریخ ۲۹ آذر ۱۳۱۶ با شمارهٔ ثبت ۲۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده ‌است.

تخت ‌نشین (گنبد کیرمان): بنای دیگری است در یکصد متری جنوب شرقی منار که اکنون جز شالوده ‌ای از آن بر جا نمانده‌ است. معمولاً کاربری آن را نیایشگاه یا کاخ تصور میکنند. در دی‌ ماه ۱۳۸۴ باستان‌ شناسان در بخش شرقی تخت ‌نشین توانستند دروازه ‌ای سنگی به سبک معماری پارسه همراه با سنگفرش بنا را کشف کنند.

رصد خانه: قدیمی ‌ترین رصدخانه ایران، در کنار نقوش رنگی شاهزادگان ساسانی در شهر گور فیروز آباد قرار دارد. این رصد خانه شاهکاری از دانش ایران در آن عصر محسوب می‌ گردد. پروفسور دیتریش هوف در حفاری  به سازه‌ ای دایره‌ ا ی ‌شکل رسید که پس ‌از مطالعه، مشخص شد، قدیمی ‌ترین نمونه از رصد خانه‌ های به‌ دست آمده در ایران و متعلق به دوران ساسانی است. نمونه‌ های همانندی از این سازه در دهلی و جیپور هند وجود دارد. این سازه خشتی مدور به قطر ۶۵/۵ متر است که درون آن دوازده سکو با نشانه‌ های نجومی وجود دارد. این سازه در جریان کاوش ‌های هیئت مشترک باستان‌ شناسی ایران و آلمان در سال ۱۳۸۴ کشف شده است.

سنگ های باقی مانده در اطراف منار مرکزی

نقش رنگی چهار شاهزاده: طی کاووش های سال در سال ۱۳۸۴ نقش چهار شاهزاده ساسانی نیز برای اولین‌ بار روی یکی از دیوارهای بدست آمده از این شهر کشف شد. این چهار شاهزاده را دو زن و یک مرد جوان به همراه نوجوانی تشکیل می ‌دهند. این نقش ها در کنار مناره و در نزدیکی چاهی از دوره اسلامی کشف شدند. این برای نخستین بار بود که چنین نقش هایی از دوره اردشیر اول و سال های آغازین شکل گیری سلسله ساسانی بدست آمد. در این نقش یکی از زنان که با تن پوش و صورت کامل بدست آمده در کنار نوجوانی قرار گرفته که بره حیوانی را به بغل گرفته است. مرد جوان نیز در کنار زنی قرار گرفته که تنها تن پوش آن باقی مانده و سر از بین رفته است.

آثار باستانی بیرون شهر
قلعه دختر: دژ-کاخی در ارتفاعات فیروزآباد است که بنای آن را به اردشیر بابکان نسبت داده اند. در بلندترین بخش این قلعه، بقایای تالاری با ایوان بزرگ و سقف گنبدی وجود دارد که احتمالاً ویژه اقامت اردشیر و خانواده‌ شاهی بوده ‌است. مجموعه قلعه دختر و باروهای اطراف آن بخشی از استحکامات گور به ‌شمار می ‌رفتند.

آتشکده اردشیر پاپکان: بنای شکوهمندی است در شمال شهر گور که احتمالاً جایگاه قرارگیری سه آتش مقدس یا اقامتگاه و تالار بارعام اردشیر شاه بود. ویژگی ‌های اساسی معماری ساسانی همچون ایوان بزرگ ورودی، حیاط  داخلی با ایوان ‌های روبرو و اتاقهای گنبد پوش در این ساختمان به خوبی دیده می ‌شود. کشف چهار دیوارنگاره از شاهزادگان ساسانی در سال ۱۳۸۴ توجه زیادی را به این مکان جلب کرد.

پل مهرنرسه: پلی بود در گذرگاه تنگاب  که به دستور مهر نرسه وزیر مقتدر ساسانی ساخته شد. و نزدیک نقش تاج ‌ستانی اردشیر قرار دارد. از این پل که در زمان خود بیش از ۵۰ متر طول، یک دهانه اصلی و چند دهانه فرعی داشته، اکنون فقط یک پایه سنگی بزرگ باقی مانده‌ است. بدنه این پایه از لاشه ‌سنگ و ساروج و نمای آن تکه ‌سنگهای تراشیده ساخته شده است که با بست ‌های آهنی به هم متصل شده‌ اند. مهرنرسه که خود زاده یکی از روستاهای اردشیرخوره بود در این ناحیه فعالیت‌ های عمرانی زیادی انجام داد. او در کتیبه پهلوی کوتاهی که کنار نقش اردشیر از خود به جای گذاشته، خود را به عنوان بانی پل معرفی و از مسافران و رهگذران طلب دعای خیر دارد.

دو نگارکند نیز بر دیواره‌ های صخره ‌ای تنگاب وجود دارد:

نقش پیروزی: در این نقش ‌برجسته اردشیر و پسرش شاپور سوار بر اسب در رزمگاه به تصویر کشیده شده‌ اند و اردشیر با ضربه نیزه اردوان شاه را از اسب به زیر می ‌اندازد.

تاج ‌ستانی اردشیر: تصویری از اردشیر که در حضور درباریان از اهورامزدا دیهیم پادشاهی می ‌گیرد.

مشاهیر شهر گور
فرخ‌ مرد بهرامان قاضی اهل گور و هم روزگار با خسرو پرویز بود. او مؤلف مادگان هزار دادستان، مهمترین متن حقوقی به جا مانده از دوران ساسانی است. در این کتاب شماری از قوانین کهن اوستایی، احکام دادگاه‌ های پیشین و فرمان ‌های اداری پادشاهان گرد آمده که در شناخت آیین دادرسی ایران ساسانی اهمیت بسیار دارد. از زندگی این شخصیت اطلاعات زیادی در دست نیست.

عبدالله بن مقفع نویسنده و مترجم بزرگ سده دوم هجری، نیز زاده شهر گور بود. او کتاب‌ های ارزشمندی در زمینه فلسفه، اخلاق و آیین کشورداری از فارسی میانه به عربی برگرداند. ابن مقفع از سخنوران بنام زمان خود بود و در پایه ‌گذاری نثر فنی عربی نقش مهمی داشت. او در سال ۱۴۲ هجری به اشاره خلیفه منصور عباسی به قتل رسید.

موقعیت مکانی
دشت فیروز آباد محصور در میان کوه‌های بلند و از نظر امنیت و سوق الجیشی نیز بسیار مهم بود. رودخانه ای نیز از همین منطقه میگذرد که بنامهای تنگاب، فیروزآباد، حنیفقان، و برازه معروف بوده است. این شهر باستانی در جنوب غربی استان فارس، صد کیلومتری جنوب شیراز  و سه کیلومتری شهر فیروزآباد واقع شده است.

کشف کتیبه‌ باستانی ۱۵۰۰ ساله در تنگه بلاغی پاسارگاد+فیلم

۱۸ نوع شاهین باشکوه و زیبا که تاکنون ندیده اید+ عکس

عکس دیدنی دو زن در آرامگاه کوروش هخامنشی

ویدئوی شگفت‌انگیز زندگی روزمرۀ مردم اصفهان در ۱۰۰ سال پیش

 در کانال اول فارس عضو شوید 

 کانال اول فارس در  ایتا 

 کانال اول فارس در سروش

کانال اول فارس در روبیکا

 کانال اول فارس در  بله 

کانال اول فارس در واتساپ

 کانال اول فارس در  تلگرام

بیشتر بخوانید:

پیش بینی وضعیت آب وهوای شهرستانهای استان فارس تا ۱۴۰۱/۱۱/۲۱
تاریخ قرعه کشی جدیدترین طرح پیش فروش محصولات ایران خودرو
هشدار ورود سامانه بارشی جدید ، بارندگی و یخبندان چندروزه در استان فارس+ آمار هواشناسی

ثبت دیدگاه

  • دهقانی

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    در مقاله فوق مندرج است شهر اردشیر خوره دارای کتابخانه معروفی بوده ولی صاحب نظرانی مثل رحیم ازغندی و مصطفی ملکیان عنوان می‌دارند از دوره قبل از اسلام کتابی که بیانگر تمدن و شکوه آن دوران باشد وجود ندارد


  • الهه شکاری

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    درود بر سایت خوب اول فارس و آقای هوشنگ جهانبخش که برای نشان دادن هویت باستانی مردمان ایران زمین بسیار کوشا و حرفه ای هستند


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    ایران باستان هه اش شاهکاری بوده


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    عمویی ت ک داری چرت و پرت میدی خورد مردم ، وسط فیلم ی تیکه از دارابگرد نشون داد ، چرا هزیون میگی


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    بسیار عالی ایکاش حداقل برای شناساندن این میراث‌فرهنگی گرانقدر تلاش بیشتری از سوی رسانه ها صورت گیرد


  • زهرا یوسفی

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    بسیا عالی بود وحین خواندن تاریخ اردشیر خوره و دیدن تصاویر و مقایسه تصاویر فسیل شده با تصویرگرافیکی اش حس ترکیبی لذت و غم در من ایجاد شد .ای کاش سازمان میراث فرهنگی از همون برج و یا پل فرو ریخته و …مراقبت بیشتری کنند تا بیشتر ازین دستخوش طبیعت نشن.ای کاش.به هر حال از دست اندر کاران این برنامه سپاسگذارم که منو به یک سفر کوتاه و دلچسب باستانی بردند .خداقوت.


  • لیلا

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    عالی بود از این نوشته های تاریخ ایران بیشتر بزارید برای آگاهی مردم از تمدن کشور عزیزمان ایران


  • رضا

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    اولین شهر گرد ساخته شده دارابگرد هست


  • کیهانی فر

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    درود بر ایران وایرانیان کهن من اهل همین شهرم درود بر مدیران این سایت ها که مردم وتمدن وشاهان وسنت های کهن را یاداوری میکنند وبیشتر اشنا میشوند مردم ایران با اداب وسنن کهن خودشون…افتخار است برای ما ایرانیان اینوع تمدن البته که دوستی فرمودن ازغدی ونمیدونم چی چی از زادگان وژن اعراب هستن که تمدن ۱۲هزار ساله مارا نمیبینند وغقط سنگ اعرابو به سینه میزنن


  • امیر

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    نویسنده محترم نمیدونم چقدر تحقیق کردی اما دارابگرد خیلی خیلی قبل از این اردشیر گور بوده چرا تاریخ شهرها رو خراب میکنی همین شهر داراب بهش میگفتن دارابگرد برید تحقیق بکنید


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    آموزنده نبود. بیشتر کتاب بخونید. 👎😍


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    باعرض تشکرفراوان ازاینکه شهرمارابه هموطنانمون شناساندی


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    قدیمی ترین شهر دایره ای ایران دارابگرد است و فردوسی نیز در شاهنامه داستان آن را آورده است.


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    الان فیروزآباد باید بهترین پیشرفت ها رو کرده باشه با این چیزایی که داشته فقط تا تونستن گنج هارو درآوردن .. و رفتن


  • سعید

    تاریخ : ۱۱ - دی - ۱۴۰۱

    اون تصویر اخر ی چیزی توی دست شاه بوده که میگن بیانگر نقشه گنج یا همون جای خزانه بوده ک چن سال پیش بریده شده و بردن


  • ناشناس

    تاریخ : ۱۲ - دی - ۱۴۰۱

    بله شهر قدیمی داراب هم به صورت دایره است ودرابگرد نام دارد وممکن است خیلی از شهر های دیگر هم به صورت دایره ساخته باشند از جمله شهر قدیمی فیروز ابعاد


  • سعید

    تاریخ : ۱۲ - دی - ۱۴۰۱

    قدیمی ترین شهر باستانی دارابگرداست که در شهر داراب استان فارس قرار داره که قدمت این شهر باستانی به ۲۵۰۰سال پیش
    تو فیلم هم دارابگر رو داره نشون میده بجای شهر باستانی فیروز آباد


  • Usefi

    تاریخ : ۱۲ - دی - ۱۴۰۱

    چند سال قبل در بهاری خوش به اتفاق مورخین و اساتید زبان باستان بنام الکساندر موریسون و پیتر دانمن از دانشگاه نظر بایف قزاقستان از این آثار و چادر های ایل قشقایی بازدید داشتیم


  • ۲رود

    تاریخ : ۱۳ - دی - ۱۴۰۱

    سلام داربگرد قصه جدا دارد


  • سارا

    تاریخ : ۱۳ - دی - ۱۴۰۱

    عالی بود..درود اول فارس


  • درود

    تاریخ : ۱۳ - دی - ۱۴۰۱

    واقعا آأم از آنچه بر سر این سرزمین در طول تاریخ آمده است باید گریه کند


  • محمد

    تاریخ : ۱۴ - دی - ۱۴۰۱

    سلام اینجا هم بایددروغ بگین دازابگرد چی هس


  • عاطفه

    تاریخ : ۱۴ - دی - ۱۴۰۱

    سلام بسیار عالی ممنون از زحمات شما. لذت بردم و به همچین تمدن و شاهکاری از سرزمین کهنم بالیدم. زنده باد وطنم


  • احمد

    تاریخ : ۱۴ - دی - ۱۴۰۱

    من موندم کشور ما با این همه آثار و تاریخ و تمدن و انسان‌هایی که به ایران خدمت کردند چرا دولت اجازه ی ساخت حتی یک فیلم ایرانی اصیل را نمی‌دهد مگه اینجا ایران نیست؟


  • مریم

    تاریخ : ۱۴ - دی - ۱۴۰۱

    سرزمینم ،ایران جان با تمام وجود دوستت دارم ،کاش بیشتر ارزشت رو بدونیم و از گذشتگانمان اطلاعات بیشتری داشتیم و ب خود ببالیم ،تک تک جایت معجزه ای از خلقت خداوند است