به گزارش اول فارس ،سیاوُش آریا پژوهشگر تاریخ ایران و میراث فرهنگی ـ کنشگر میراث فرهنگی و خبرنگار آزاد در اَمُرداد نوشت:
محوطه باستانی «سَرمشهد» در شهرستان کازرون که باستانشناسان از آن با نام شهر ساسانی «کلیکوهه» نام میبرند، بزرگترین شهر ساسانی ـ اسلامی سرزمین پارس و حتا یکی از بزرگترین شهرهای باستانی کشور در دوران آبادانی خود بوده است که از یک نظام شهرسازی و مِهرازی (معماری) منظم و منسجم برخوردار است. اما با این همه، این شهر بزرگ و بیهمتای تاریخی به حال خود رها شده و حتا تا کنون تعیین حریم نیز نشده است!
تاراجگران اَموال تاریخی و فرهنگی نیز با تاختوتازهای گُسترده و بیرویه، شهر را زیر و رو کرده و آسیبهای برگشتناپذیری را بر پیکره بیدفاع یادگار ساسانیان وارد کردهاند؛ به گونهای که ۵۰ تا ۶۰ گودبرداری غیرمجاز در سراسر این شهر ساسانی به چشم میخورد که دل هر دوستدار تاریخ و فرهنگ ایرانی را به درد میآورد. همچنین سودجویان فرومایه با کندوکاوهای غیرمجاز خود به لایههای باستانشناختی تپهها، تل و پُشتههای تاریخی و کاروانسرا یا کوشک بهرام و دژهای (قلعه) موجود در شهر ساسانی ـ اسلامی نامدار به سَرمشهد آسیب رساندهاند.
از سویی، کشاورزان با کندن چاههای آب غیرمجاز یا همان تلمبه با بیش از ۱۰۰ متر ژرفا در درون عرصه این شهر باستانی و در چندین جا، آسیبهای بزرگی را به آن وارد و بخشی از محوطه را خَدشهدار و ویران کردهاند که تهدیدی جدی برای محوطه باستانی «سَرمشهد» به شمار میآید. توسعه زمینهای کشاورزی و به زیر کِشت بردن این شهر ارزشمند ساسانی از سوی کشاورزان، هموارسازی و پهن کردن تپهها و پُشتههای تاریخی (تسطیح کردن) درون محوطه از سوی آنها، بهویژه در بخش شمالی و شمال خاوری (شرقی)، از دیگر دشواریهای پیش روی این شهر و یادگار ارزشمند ساسانیان است.
اما بیگمان، بدترین درد محوطه باستانی «سَرمشهد» یا همان شهر ساسانی «کَلیکوهه»، نبود توجه و رسیدگی از سوی مسوولان امر، بهویژه اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است که آن را به حال خود رها کرده تا آرامآرام بیننده نابودی یکی دیگر از یادگارهای نیاکانی و ملی باشیم. این در حالی است که کشورهای نوپا و تازهبهدورانرسیدهی همسایه، برای بهدستآوردن هویت و پیشینه تاریخی نداشته خود دست به هر کاری زده و حتا تاریخسازی میکنند، ولی شوربختانه، ما داشتههای ارزشمند و دسترنج نیاکان پاکسرشتمان را با دست خود نابود کرده و تیشه به ریشه و هویت خود میزنیم. باید دانست که این یادمانهای تاریخیِ تکرارناپذیر است که شناسنامه و کیستی و چیستی ما ایرانیان است و پشتوانه هر کشور و سرزمینی، بیگمان فرهنگ و تاریخ آن است که شوربختانه ما به آنها دَهنکجی کرده و با بیمهری تمام با آنها برخورد میکنیم. سرزمینی که تاریخ و فرهنگ و پیشینه نداشته باشد، هویت نیز ندارد و سرزمینی که هویت ندارد، بدون تردید رو به نابودی خواهد بود…
همچنین باید دانست یگان حفاظت میراث فرهنگی در شهرستانها با یک نیرو توان پاسداری و حفاظت از همه یادمانهای تاریخی و ملی را ندارد و دِهیاریها و شورای شهر و روستاها و دیگر نهادها و ارگانها در این زمینه مسوولیت دارند و اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان باید با دیگر نهادها تفاهمنامه بسته و از آنها بخواهد تا وظیفه قانونی خود را انجام دهند. زیرا بر پایه قانون، دهیاری، شورای شهر و روستاها، فرمانداری و همه نهادها و ارگانها در برابر آثار تاریخی و ملی و محیط زیست مسوولیت دارند.
با این همه، نگارنده دشواریها و چالشهای این محوطه ملی و شهر باستانی «سَرمشهد» را همان زمان به آگاهی معاونت میراث فرهنگی اداره کل استان رسانده و خواستار رسیدگی و پیگیری موارد شده است.
شهر باستانی «کلیکوهه» واپسین نفسهایش را میکشد و اگر هرچه زودتر آن را درنیابیم، در آیندهای نهچندان دور باید به سوگ آن بنشینیم.
بازشناسی شهر کَلیکوهه
شهر باستانی «کلیکوهه» در ۷۵ کیلومتری جنوب خاوری شهرستان کازرون و ۶ کیلومتری روستای سَرمشهد جای دارد. این شهر باستانی در یک دشت هموار و گُسترده در میان دو رشتهکوه جای گرفته است.
این محوطه باستانی نزدیک ۶۰۰ هکتار بوده و دارای یک نظام شهرسازی و معماری منظم است. آثار ویژه بهجامانده در این محوطه تاریخی دربرگیرنده بازماندههای شهر باستانی سَرمشهد، کوشک بهرام یا کاروانسرا و دژ دختر (به زبان بومی قیزقلعه) است. در ساخت سازههای این محوطه باستانی از مصالحی همچون گچ و سنگ به کار گرفته شده است. با نگرش به وجود گچبریهای دیدهشده در این محوطه باستانی، وجود تزیینات گچبری در آثار مِعماری این محوطه به اثبات رسیده است.
از دیگر ویژگیهای این شهر باستانی میتوان به نبود حصار در پیرامون این شهر اشاره کرد. این شهر به دو بخش شمالی و جنوبی بخشبندی شده است. در بخش جنوبی آن یک تپه طبیعی به بلندای ۲۵ متر نمایان است که پِیهای سازهای بر بلندترین نقطه آن دیده میشود که به تُل نقارهخانه نامدار است. در گوشه جنوب خاوری این محوطه یک سازه چهارگوش جای دارد که از سنگ و گچ ساخته شده است. این سازه دربرگیرنده یک حیاط مرکزی و مجموعه فضاهای معماری در پیرامون آن است. بخشی از این سازه دو اَشکوبه (طبقه) بوده که شوربختانه در چند سال گذشته کامل ویران شده است!
با نگرش به بررسی سفالهای سطحی انجامگرفته، این محوطه باستانی اِستقراری بلندمدت از دوران ساسانی تا دوران اسلامی (سدههای ۷ ـ ۸ مَهی یا قمری) را دربرمیگیرد.
با توجه به ویژگیهای شاخص این محوطه باستانی، از جمله سیستم نظامیافته شهری و گُستردگی محوطه، میتوان آن را در محدوده سرزمین پارس بیهمتا دانست که شوربختانه به انگیزه نبود توجه و رسیدگی از سوی مسوولان امر و مهمتر از همه، دَخل و تصرف روستاییان و قاچاقچیان بیمار اَموال تاریخی و فرهنگی، پیوسته مورد دستاندازی قرار میگیرد.
در پایان باید گفت که محوطه باستانی «سَرمشهد» یا همان شهر ساسانی «کلیکوهه»، به انگیزه گُستردگی فراوان محوطه، میتواند به یکی از مرکزهای مهم پژوهشی و مطالعاتی در دوره ساسانی و اسلامی استان تبدیل شود. همچنین این شهر بزرگ باستانی، با نگرش به ویژگیهای بیمانند (منحصربهفرد) خود، شایستگی ثبت جداگانه با یادمانهای تاریخی پیرامونی، از جمله سنگنگاره و سنگنبشته بهرام دوم، در آثار جهانی سازمان یونسکو را در آیندهای نزدیک دارد…
کاش کمی با آن مهربان باشیم و نگذاریم بخشی از سند و هویت ملی ما نابود شده و برای همیشه از میان برود.
محوطه باستانی سَرمشهد به شماره ۱۴۵۰۰ در تاریخ ۱۶ اِسپندماه ۱۳۸۴ خورشیدی به ثبت ملی رسیده و حفاظت و پاسداری از آن خویشکاری همه نهادها و ارگانها و مردم است.
نگارههای زیر آدینه هشتم اَردیبهشتماه گرفته شده، آنها را ببینید:
حفاری های غیرمجاز بی رویه به سازه های تاریخی درون محوطه آسیب جدی رسانده است.
💬 دیدگاهها (0)
نظر خود را بنویسید