به گزارش اول فارس، در سالهای اخیر، کاهش چشمگیر جمعیت گنجشکها در روستاها و شهرهای ایران به یکی از دغدغههای جدی دوستداران محیطزیست تبدیل شده است. بسیاری از شاهدان عینی، مرغ مینا را که در سالهای اخیر بهشدت در سراسر کشور گسترش یافته، متهم اصلی این کاهش میدانند. آنان معتقدند که این پرنده مهاجم، جوجه و تخم گنجشکها را شکار کرده و باعث کاهش جمعیت آنها شده است.
با این حال، علیرضا هاشمی، موسس انجمن پرندهشناسی و پرندهنگری طرلان، ضمن رد این ادعا، تاکید میکند که «مرغ مینا اگرچه یک گونه همهچیزخوار است و گاهی به جوجه یا تخم پرندگان دستبرد میزند، اما قدرت شکار گنجشک بالغ را ندارد» . به گفته او، مینا پرندهای سریعپرواز نیست و فقط در صورت دسترسی به جوجهای ناتوان، قادر به تغذیه از آن است. ضمن اینکه لانههای گنجشک متراکم بوده و در مکانهایی قرار دارند که برای مینا قابل دسترسی نیست .
رقابت گونهها؛ یک تهدید واقعی اما نه بهتنهایی
با وجود تبرئه مرغ مینا، برخی کارشناسان به مسئله رقابت بین گونهای اشاره میکنند. پژوهشها در کلانشهرهایی مانند دهلی نشان داده که پرندگان شهری سازگارتر مانند مینا، کبوتر و کلاغ، با گنجشکها برای غذا و مکان لانهسازی رقابت میکنند . هاشمی نیز تأکید میکند که در مقایسه با مرغ مینا، «بلبل خرما» تهدید جدیتری برای گنجشکها محسوب میشود؛ چراکه محل زادآوری آنها را اشغال میکند . با این حال، شواهد علمی کافی برای اثبات اینکه این رقابت سهم اصلی در کاهش جمعیت گنجشکها داشته، وجود ندارد و نیازمند پژوهشهای تکمیلی است .
تغییر بافت روستاها؛ قاتل خاموش گنجشکها
مهمترین دلیلی که کارشناسان برای کاهش جمعیت گنجشکها بر آن اتفاق نظر دارند، تغییرات گسترده در زیستگاههای انسانی است. هاشمی توضیح میدهد که «روستاهای قدیم با خانههای کاهگلی، درختان کهنسال و شاخههای پربرگ، زیستگاهی ایدهآل برای گنجشکها فراهم میکردند؛ اما امروزه با بیآبی، جای خود را به آپارتمانهای با نمای سنگ و درختان کمشاخ و برگ دادهاند» . این دگرگونی معماری، یکی از جدیترین تهدیدها برای گنجشکها محسوب میشود، زیرا نه تنها جای لانهسازی، بلکه منابع غذایی طبیعی آنها را نیز از بین میبرد .
از کمبود غذا تا آلودگیهای شهری
گنجشکها برای تغذیه جوجههای خود به حجم بالایی از حشرات نیاز دارند، اما مصرف گسترده آفتکشها و سموم شیمیایی در کشاورزی و فضای سبز شهری، این زنجیره غذایی را به شدت مختل کرده است . در برخی مناطق، تلفات گسترده پرندگان به دلیل مسمومیت با سموم کشاورزی گزارش شده است؛ برای مثال، در سال ۱۴۰۰ لاشه صدها گنجشک و سار در روستاهای ساحلی گناوه پیدا شد که فعالان محیطزیست علت آن را استفاده از سموم کشاورزی دانستند .
علاوه بر این، آلودگیهای صوتی و نوری نیز تأثیر مخربی بر زندگی گنجشکها دارند. پژوهشها نشان میدهد که افزایش دسیبل صدا در شهرها، ارتباط صوتی این پرندگان را مختل کرده و بر چرخه تولیدمثل آنها تأثیر منفی میگذارد .
نمونه تهران؛ زوال تونل سبز ولیعصر
هاشمی در ادامه به نمونهای عینی از این تغییرات در تهران اشاره میکند و میگوید: «معضل فضولات گنجشکها در خیابان ولیعصر، پایینتر از ونک، بهطور طبیعی حل شده است، زیرا دیگر درختان کهنسال و تونل سبز سابق وجود ندارد و گنجشکها به جای دیگری کوچ کردهاند» . این موضوع نشان میدهد که گنجشکها منقرض نشدهاند، بلکه به دنبال زیستگاههای جدید و مطلوبتر رفتهاند.
راهکارها: بازگرداندن گنجشکها به شهر و روستا
برای جبران این خسارتها، کارشناسان راهکارهایی را پیشنهاد میکنند:
۱. حفظ و احیای بافت سنتی: حفظ درختان کهنسال، ایجاد فضاهای سبز بومی و پشتبامهای سبز و پرهیز از نمای سنگ در ساختوسازهای روستایی .
۲. مدیریت آفتکشها: کاهش مصرف سموم شیمیایی در کشاورزی و فضای سبز و جایگزینی با روشهای طبیعی کنترل آفات .
۳. نصب جعبههای لانهسازی: تجربه نصب جعبههای استاندارد (نستباکس) در اصفهان نشان داده که گنجشکها از این جعبهها استقبال میکنند .
۴. کاهش آلودگیهای صوتی و نوری: مدیریت ترافیک و روشنایی شهری برای کاهش اختلال در رفتار طبیعی پرندگان .
۵. پژوهش و پایش علمی: انجام مطالعات ژنتیکی و اکولوژیک دقیق برای شناسایی عوامل دقیق کاهش جمعیت گنجشکها در هر منطقه .
به گفته هاشمی، «در طبیعت چرخههای اکولوژیکی وجود دارد که موجودات مختلف از هم تغذیه میکنند. اگر مرغ مینا جوجه ناتوان گنجشک را نخورد، شاید کلاغ، زاغی، موش یا مارمولک آن را شکار کند؛ بنابراین نباید یک گونه را بهتنهایی مقصر دانست، بلکه باید به دنبال راهحلهای علمی برای حفظ کل اکوسیستم بود» .
💬 دیدگاهها (0)
نظر خود را بنویسید