به گزارش اول فارس، سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به بخشی از مغز به دلیل انسداد یک رگ یا پارگی آن و خونریزی در مغز مختل شود. در این شرایط سلول‌های مغزی اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمی‌کنند و ممکن است ظرف مدت کوتاهی آسیب ببینند. به گفته انجمن سکته آمریکا، سکته مغزی می‌تواند در هر سنی اتفاق بیفتد و مهم‌ترین نکته، توجه به شروع ناگهانی علائم و اقدام سریع است.

علائم ممکن است بسته به قسمت آسیب‌دیده مغز متفاوت باشند، اما مهم‌ترین نشانه‌هایی که به طور ناگهانی ظاهر می‌شوند عبارتند از: بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در صورت، دست یا پا به‌ویژه در یک طرف بدن، افتادگی یا بی‌حسی یک طرف صورت، اختلال ناگهانی در صحبت کردن یا دشواری در درک گفتار، تغییر ناگهانی در بینایی از جمله تاری دید، دوبینی یا از دست دادن بینایی در یک یا دو چشم، از دست دادن ناگهانی تعادل یا هماهنگی، مشکل در راه رفتن یا سرگیجه، سردرد شدید و ناگهانی بدون علت مشخص به‌ویژه اگر همراه با سایر علائم عصبی باشد و همچنین گیجی یا سردرگمی ناگهانی.

رمز نجات مغز؛ ۶ حرف که باید به خاطر بسپارید

انجمن سکته آمریکا برای تشخیص سریع علائم، به خاطر سپردن ۶ نشانه B.E.F.A.S.T را پیشنهاد می‌کند که شامل اختلال یا تغییر در تعادل، بینایی، صورت، دست، حرف زدن و زمان است. حرف B به معنای اختلال ناگهانی در تعادل یا هماهنگی، حرف E به معنای تغییر ناگهانی در بینایی، حرف F به معنای افتادگی یا بی‌حسی یک طرف صورت، حرف A به معنای ضعف یا بی‌حسی یک دست، حرف S به معنای اختلال در صحبت کردن و حرف T به معنای زمان اقدام فوری است. اگر هر یک از این علائم به طور ناگهانی ایجاد شد، باید فورا با اورژانس تماس گرفت و زمان شروع علائم را به خاطر سپرد.

برطرف شدن علائم، به معنای سلامتی نیست

گاهی علائم مشابه سکته پس از چند دقیقه از بین می‌روند. این وضعیت می‌تواند ناشی از حمله ایسکمیک گذرا یا TIA باشد که به عنوان «سکته هشداردهنده» شناخته می‌شود. برطرف شدن علائم به معنای بی‌خطر بودن آن نیست و فرد باید فورا ارزیابی پزشکی شود، زیرا TIA می‌تواند هشداری برای خطر سکته مغزی در آینده باشد.

چه کسانی در معرض خطر سکته هستند؟

علت بروز سکته مغزی در سنین مختلف، به نوع سکته مغزی بستگی دارد. عوامل بسیاری می‌توانند خطر بروز سکته مغزی را افزایش دهند؛ از جمله اضافه وزن یا چاقی، کم‌تحرکی، نوشیدن زیاد الکل، استفاده از داروهای غیرقانونی مانند کوکائین و مت‌آمفتامین، فشار خون بالای کنترل‌نشده، سیگار کشیدن یا قرار گرفتن در معرض دود سیگار، کلسترول بالای کنترل‌نشده، دیابت، بیماری آپنه انسدادی خواب، بیماری‌های قلبی عروقی از جمله نارسایی قلبی، عفونت قلب و ریتم غیرطبیعی قلب، داشتن سابقه شخصی یا خانوادگی از انواع سکته مغزی و ابتلا به بیماری جدید کووید ۱۹.

از آن‌جایی که درصد شیوع عوامل بالا در افراد ۵۵ سال به بالا بیشتر از افراد جوان است، احتمال بروز سکته مغزی در افراد میانسال و سالمندان بیشتر است. خطر بروز سکته مغزی طبق آمار در مردان بیشتر از زنان است و زنان معمولا به علت فیزیولوژی متفاوت خود در سنین بالاتر دچار این عارضه می‌شوند و به همین دلیل احتمال مرگ در اثر سکته مغزی در آن‌ها بیشتر از مردان است. از سوی دیگر استفاده از قرص‌های ضدبارداری یا هورمون‌درمانی که شامل استروژن است و اصولا برای خانم‌ها انجام می‌شود، خطر سکته را افزایش می‌دهد. همچنین نباید از احتمال بروز سکته در کودکان به علت چاقی و عدم تحرک غافل شد، به‌خصوص اگر سابقه خانوادگی داشته باشند.

با این اقدامات ساده از سکته پیشگیری کنید

بخشی از عوامل خطر سکته قابل کنترل هستند. کنترل فشار خون، قند و کلسترول خون، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم و ترک سیگار می‌تواند به کاهش خطر سکته کمک کند.

برخی عوامل مانند سن، سابقه خانوادگی و سابقه قبلی سکته یا TIA قابل تغییر نیستند. در سکته مغزی زمان اهمیت زیادی دارد؛ اگر ضعف یا بی‌حسی ناگهانی، افتادگی صورت، اختلال گفتار، مشکل ناگهانی در بینایی یا تعادل یا سردرد شدید و ناگهانی ایجاد شد، نباید منتظر ماند و لازم است فورا درخواست کمک پزشکی کرد. حتی برطرف شدن علائم نیز دلیل کافی برای نادیده گرفتن آن‌ها نیست.

سه نوع سکته مغزی که باید بشناسید

انواع سکته مغزی به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند؛ حمله ایسکمیک گذرا (TIA)، سکته مغزی ایسکمیک یا انسدادی و سکته مغزی هموراژیک. اصولا نوع سکته مغزی بر روند درمان و بهبودی بیمار تاثیر می‌گذارد. حمله ایسکمیک گذرا که اغلب TIA یا ministroke نامیده می‌شود، هنگامی رخ می‌دهد که جریان خون در مغز به طور موقت در اثر وجود لخته خون مسدود شود. علائم آن شبیه علائم سکته کامل است اما به طور معمول موقتی هستند و پس از چند دقیقه یا چند ساعت به علت حرکت لخته و برطرف شدن انسداد از بین می‌روند. طبق آمار CDC، بیش از یک‌سوم افرادی که TIA را تجربه می‌کنند و تحت درمان قرار نمی‌گیرند، در طی یک سال پس از آن دچار سکته مغزی کامل می‌شوند؛ بنابراین باید به سرعت به فکر درمان اساسی بود.

در طی سکته ایسکمیک، شریان‌های خون‌رسان به مغز باریک و یا مسدود می‌شوند. این انسداد معمولا در اثر لخته شدن خون ایجاد می‌شود و می‌تواند در اثر ظهور پلاک در اثر تصلب شرایین که همان گرفتگی عروق در اثر رسوب چربی است نیز اتفاق بیفتد. دو نوع متداول از سکته مغزی ایسکمیک شامل سکته ترومبوتیک و سکته آمبولیک می‌باشد. در نوع آمبولیک، لخته خونی که در قسمت‌های دیگر بدن تشکیل شده به سمت مغز حرکت می‌کند. طبق آمار مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، ۸۷ درصد سکته‌های مغزی از نوع ایسکمیک یا انسدادی است.

سکته مغزی هموراژیک زمانی اتفاق می‌افتد که شریان مغز پاره شود یا خون آن نشت پیدا کند. در نتیجه این شرایط، خون باعث بروز فشار اضافی در جمجمه شده، مغز را متورم می‌کند و به سلول‌ها و بافت‌های مغز آسیب می‌رساند. طبق آمار انجمن قلب آمریکا حدود ۱۳ درصد سکته‌های مغزی از این نوع است. اصولا پارگی عروق مغز در اثر آنوریسم عروق، که برجستگی بخشی از دیواره رگ در اثر ضعیف شدن آن به دلایل مختلف مانند فشار خون بالا است، یا یک بیماری به نام ناهنجاری شریانی که در آن اتصال غیرطبیعی بین وریدها و شریان‌ها وجود دارد، رخ می‌دهد. از دیگر دلایل آن می‌توان به مصرف بیش از حد داروهای ضد انعقاد خون، تروما مانند تصادف رانندگی، رسوب پروتئین در دیواره رگ‌های خونی که منجر به ضعیف شدن دیواره رگ‌ها می‌شود و حتی بروز سکته مغزی ایسکمیک اشاره کرد.