بیماری لایم نوعی عفونت باکتریایی است که توسط باکتری بورلیا ایجاد میشود. انسانها معمولاً از طریق نیش کنهای که حامل این باکتری باشد، به بیماری لایم مبتلا میشوند. کنههای آلوده به این باکتری با عنوان کنه پاسیاه یا کنه گوزنی نیز شناخته میشوند.
متخصصان بر این باورند که در حال حاضر چهار گونه از باکتری بورلیا، شامل بورلیا بورگدورفری، بورلیا مایونی، بورلیا آفزلی و بورلیا گارینی، از عوامل اصلی ایجاد بیماری لایم هستند.
نخستین موارد شناساییشده بیماری لایم به سال ۱۹۷۵ میلادی بازمیگردد؛ زمانی که در شهر لایم در ایالت کنتیکت آمریکا و دو شهر همجوار آن، شمار زیادی از کودکان به بیماری آرتریت روماتوئید نوجوانان مبتلا شدند. پژوهشگران پس از بررسیها دریافتند دلیل اصلی این موارد، نیش کنههای آلوده به باکتری بورلیا بوده است.
کنههای حامل این باکتری در بسیاری از مناطق آمریکا، اروپا و بخشهایی از آسیا وجود دارند. به همین دلیل، بیماری لایم در این مناطق شیوع بیشتری دارد. افرادی که در محیطهایی مانند چمنزارها، بوتهزارها یا جنگلها حضور دارند، ممکن است بیشتر در معرض گزش کنه و ابتلا به بیماری لایم قرار بگیرند. با این حال، رعایت اقدامات ایمنی در این محیطها میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد.
آیا بیماری لایم واگیردار است؟
بیماری لایم واگیردار نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود. تماس معمولی، دست دادن، در آغوش گرفتن یا استفاده از وسایل مشترک، خطری برای انتقال بیماری ایجاد نمیکند.
راه اصلی انتقال بیماری، نیش کنه آلوده است. کنه با فرو کردن بخش دهانی خود در پوست، باکتری عامل بیماری را وارد بدن میکند. بنابراین، افراد تنها زمانی در معرض ابتلا قرار میگیرند که در مناطق محل زندگی کنههای حامل باکتری حضور داشته باشند و توسط آنها گزیده شوند.
علائم بیماری لایم
نشانههای بیماری لایم در مراحل ابتدایی میتوانند شبیه علائم آنفلوآنزا باشند و به همین دلیل، برخی افراد ممکن است آن را با بیماریهای ویروسی اشتباه بگیرند.
علائم رایج مراحل اولیه بیماری لایم عبارتند از:
راش یا ضایعه پوستی قرمزرنگ
تب
سردرد
خشکی یا گرفتگی گردن
درد بدن و مفاصل
خستگی و ضعف
تورم غدد لنفاوی
در صورتی که بیماری درمان نشود، فرد ممکن است با علائم جدیتر و شدیدتری روبهرو شود، از جمله:
بروز ضایعات پوستی یا راش در بخشهای مختلف بدن
فلج عضلات صورت
اختلال در سیستم الکتریکی قلب یا بلوک قلبی
بیحسی یا احساس غیرطبیعی در بخشهای مختلف بدن یا نوروپاتی
تورم و التهاب مکرر مفاصل یا آرتریت، بهویژه در مفاصل بزرگ مانند زانو
مشکلات تمرکز و کاهش توانایی ذهنی
آسیب به اعصاب سراسر بدن، از جمله اعصاب پوست، عضلات و اندامها یا پلینوروپاتی
مراحل بیماری لایم
نیش کنه ممکن است مانند جای نیش پشه، به شکل یک برآمدگی کوچک و خارشدار روی پوست دیده شود. با این حال، این موضوع بهتنهایی به معنای ابتلا به بیماریهای منتقله از کنه نیست. برخی افراد حتی متوجه نمیشوند که کنه آنها را نیش زده است.
علائم بیماری لایم در همه افراد یکسان نیست و ممکن است در مراحل مختلف، به شکلهای متفاوتی ظاهر شود. این مراحل میتوانند با یکدیگر همپوشانی داشته باشند. همچنین، برخی افراد ممکن است در مرحله نخست، علائم معمول بیماری را از خود نشان ندهند.
مرحله اول: موضعی
علائم اولیه معمولاً بین ۳ تا ۳۰ روز پس از نیش کنه بروز پیدا میکنند. رایجترین علامت در این مرحله، راش پوستی است که البته همیشه و در همه افراد رخ نمیدهد.
این راش اغلب به شکل یک دایره در محل نیش آغاز میشود و بهتدریج بزرگتر خواهد شد. ممکن است مرکز آن شفاف شود و حالتی شبیه چشم گاو پیدا کند. این راش معمولاً هنگام لمس گرم است، اما دردناک یا خارشدار نیست.
سایر علائم مرحله اول بیماری لایم عبارتند از:
تب
سردرد
خستگی شدید
خشکی و گرفتگی مفاصل
درد و کوفتگی عضلات
تورم غدد لنفاوی
مرحله دوم: پراکنده
اگر چند هفته تا چند ماه پس از ابتلا به بیماری لایم اقدامی برای درمان انجام نشود، باکتری میتواند به بخشهای دیگر بدن گسترش یابد و فرد با علائم بیشتری روبهرو شود.
نشانههای این مرحله معمولاً ۳ تا ۱۰ هفته پس از نیش کنه ظاهر میشوند. علاوه بر علائم مرحله اول، فرد ممکن است با موارد زیر نیز مواجه شود:
بروز چندین راش در بخشهای دیگر بدن
درد یا خشکی گردن
ضعف عضلانی در یک یا هر دو سمت صورت
اختلالات قلبی و ضربان قلب نامنظم
دردهایی که از کمر و لگن شروع میشوند و به پاها گسترش مییابند
احساس درد، بیحسی یا ضعف در دستها یا پاها
تورم بافت چشم یا پلک
التهاب اعصاب چشم که میتواند باعث درد یا از دست دادن بینایی شود
مرحله سوم: مزمن
اگر بیماری لایم در مراحل اول و دوم درمان نشود، ممکن است ماهها یا سالها بعد، علائم آن با شدت بیشتر و برای مدت طولانیتری ظاهر شوند. فرد علاوه بر نشانههای مراحل قبلی، ممکن است با اختلالات جدیتری مواجه شود که بر سلامت جسمانی او تأثیر میگذارند.
شایعترین مشکل در این مرحله، آرتریت مفاصل بزرگ، بهویژه زانوها است. درد، تورم یا خشکی مفاصل ممکن است برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا بهطور دورهای ظاهر و ناپدید شود. علائم این مرحله معمولاً ۲ تا ۱۲ ماه پس از نیش کنه آغاز میشوند.
نوعی از بیماری لایم که در اروپا شیوع بیشتری دارد، میتواند باعث بروز یک عارضه پوستی به نام آکرودرماتیتیس مزمن آتروفیکان شود. در این حالت، پوست پشت دستها و روی پاها تغییر رنگ داده و متورم میشود. این وضعیت ممکن است در اطراف آرنجها و زانوها نیز بروز کند و ماهها یا حتی سالها پس از نیش کنه ظاهر شود.
بیماری لایم چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک برای تشخیص بیماری لایم معمولاً به علائم فرد و نشانههای ظاهری روی بدن او توجه میکند. همچنین، برای پزشک مهم است که بداند فرد در منطقهای زندگی میکند یا حضور داشته است که احتمال وجود کنههای آلوده در آن بالاست یا خیر.
بسیاری از افراد حتی به یاد نمیآورند که توسط کنه گزیده شدهاند، زیرا کنه بسیار کوچک است و گزش آن معمولاً با درد همراه نیست.
برای اطمینان از تشخیص، پزشک ممکن است از آزمایش خون کمک بگیرد. اگر نتیجه نخستین آزمایش منفی باشد، معمولاً نیازی به تکرار آن وجود ندارد. اما اگر نتیجه مثبت یا مشکوک باشد، آزمایش دوم نیز انجام میشود. هنگامی که هر دو آزمایش مثبت باشند یا در برخی موارد نتایج مشکوک به دست آید، ابتلا به بیماری لایم تأیید میشود.
نحوه درمان بیماری لایم
بیماری لایم معمولاً با آنتیبیوتیک درمان میشود و داروهایی مانند داکسیسایکلین یا آموکسیسیلین میتوانند در درمان آن مؤثر باشند. طول دوره درمان به مرحلهای بستگی دارد که بیماری در آن تشخیص داده شده است.
هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال بهبودی سریعتر و کاملتر بیشتر خواهد بود. زنان باردار مبتلا به بیماری لایم نیز میتوانند تحت درمان قرار بگیرند. شروع بهموقع درمان، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض بلندمدت و حفظ سلامت عمومی دارد.
عوارض بیماری لایم
بیشتر افرادی که به بیماری لایم مبتلا میشوند و درمان را بهموقع آغاز میکنند، بهبودی کامل پیدا خواهند کرد. با این حال، ممکن است برخی اثرات بیماری برای مدت طولانیتری باقی بمانند.
بیماری لایم بدون درمان میتواند باعث مشکلات جدیتری شود، اما به ندرت کشنده است.
سندروم پس از درمان بیماری لایم
حتی پس از درمان مناسب، حدود ۵ تا ۱۵ درصد افراد ممکن است همچنان خستگی، درد عضلانی یا سردرد را تجربه کنند. به این وضعیت، سندروم پس از درمان بیماری لایم یا PTLDS گفته میشود.
وجود این علائم الزاماً به معنای فعال بودن عفونت در بدن نیست. این نشانهها معمولاً به درمان اضافی با آنتیبیوتیک پاسخ نمیدهند. بیشتر افراد مبتلا به این سندروم، با گذشت حدود شش ماه بهبود پیدا میکنند.
بیماری مزمن لایم
برخی افراد از اصطلاح بیماری مزمن لایم برای کسانی استفاده میکنند که پیشتر به لایم مبتلا شدهاند و همچنان علائمی مانند خستگی، درد و ناراحتی عضلانی دارند. بعضی افراد این وضعیت را با سندروم پس از درمان بیماری لایم یکسان میدانند، اما گاهی افرادی که سابقه تشخیص لایم ندارند نیز چنین علائمی را گزارش میکنند.
در برخی موارد، درمان طولانیمدت با آنتیبیوتیک برای رفع علائم مطرح میشود، اما نمیتوان با قطعیت درباره اثربخشی آن اطمینان داشت. این اصطلاح گاهی باعث سوءتفاهم میشود و ممکن است برخی تصور کنند بیماری لایم بدون نیش کنه نیز منتقل میشود، در حالی که شواهد کافی برای انتقال آن از طریق پشه وجود ندارد. به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران استفاده از عبارت بیماری مزمن لایم را دقیق نمیدانند.
راههای پیشگیری از ابتلا به بیماری لایم
بهترین راه پیشگیری از بیماری لایم، جلوگیری از نیش کنه هنگام حضور در محیطهای باز است. بیشتر کنهها به پاها و ساق پا میچسبند و سپس برای یافتن محل مناسب، روی بدن حرکت میکنند.
برای محافظت در برابر کنهها، رعایت نکات زیر ضروری است:
هنگام حضور در فضاهای باز، لباسها، کفشها، چادر و دیگر وسایل کمپینگ را با اسپریهای حاوی پرمترین ضدعفونی کنید.
از اسپری دافع حشرات روی بخشهایی از پوست که در معرض محیط قرار دارند، استفاده کنید.
برای کاهش تماس پوست با کنهها، لباسهای آستینبلند و شلوار ضخیم بپوشید که در قسمت مچ دست و پا بسته باشند.
لباسهای رنگ روشن بپوشید تا تشخیص کنه روی لباس آسانتر باشد.
پس از بازگشت از محیطهای محل زندگی کنه، هرچه سریعتر دوش بگیرید تا حشرات احتمالی روی بدن شسته شوند.
زیر بغل، مو و خط مو، گوشها، کمر، پشت زانوها و ناف را بهدقت بررسی کنید تا از نبود کنه یا جای نیش آن مطمئن شوید.
لباسهای بیرون را پیش از شستوشو، ۱۰ دقیقه در خشککن با حرارت بالا قرار دهید تا کنهها از بین بروند.
اگر حیوان خانگی به بیرون از خانه رفتوآمد دارد، بدن آن را پس از هر بار بازگشت بهخوبی بررسی کنید.
بیشتر موارد ابتلا به بیماری لایم در اواخر بهار، تابستان و اوایل پاییز رخ میدهد؛ زمانی که کنههای نابالغ فعالتر هستند. کنههای گوزنی بیشتر در مناطق جنگلی و چمنزارهای نزدیک به آنها یافت میشوند.
این مطلب صرفاً جنبه آموزش و اطلاعرسانی دارد و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در صورت مشاهده علائم مشکوک، بهویژه پس از نیش کنه، لازم است با پزشک متخصص مشورت شود.منابع: NHS، Cleveland Clinic
💬 دیدگاهها (0)
نظر خود را بنویسید